Ogólnopolska kampania informacyjno - edukacyjna
Choroba zwyrodnieniowa stawów - profilaktyka i kompleksowe leczenie

Dla pacjenta

Choroby i obrażenia narządu ruchu stanowią jedną z najczęstszych przyczyn niepełnosprawności lub zmniejszenia sprawności fizycznej każdego społeczeństwa, zarówno w Polsce, jak i na świecie. Choroby układu mięśniowo-szkieletowego znacząco ograniczają i obniżają jakość życia chorego zarówno pod względem społecznym, jak i ekonomicznym. Taka sytuacja spowodowała, że Światowa Organizacja  Zdrowia(WHO) ogłosiła lata 2000-2010 „Dekadą Kości i Stawów”. Głównymi celami tej inicjatywy była profilaktyka, jak najwcześniejsze wykrywanie, kompleksowe leczenie oraz wzrost jakości życia pacjentów cierpiących z powodu chorób układu kostno-stawowego. Ze względu na ogromną skalę problemu związanego z układem ruchu, w 2010 roku przedłużono „Dekadę Kości i Stawów” na lata 2011-2020.

W ostatnich latach badacze coraz częściej podejmują temat choroby zwyrodnieniowej stawów (ChZS). Spowodowane jest to zwiększającą się liczbą zachorowań, co związane jest również ze zjawiskiem starzenia się społeczeństwa oraz epidemią otyłości. Dane szacunkowe podają, że w Polsce na ChZS choruje 6-8 mln ludzi, a choroba ujawnia się najczęściej między 40-60 rokiem życia. Częstość występowania ChZS rośnie wraz z wiekiem, ale pierwsze objawy mogą pojawiać się już przed 30 rokiem życia. Według danych szacunkowych do 2020 roku liczba ludzi cierpiących na to schorzenie znacznie wzrośnie z powodu podwojenia się ilości osób, które ukończyły 50 rok życia. Według danych GUS z 1996 roku, w Polsce problemy z poruszaniem się z powodu zmian zwyrodnieniowych kończyn dolnych zgłaszało 1,5 mln Polaków, natomiast 350 tys. z nich wyłącznie przemieszczało się w obrębie swojego miejsca zamieszkania. Główny Urząd Statystyczny słusznie przewidywał, że w 2010 roku liczba ludzi starszych sięgnie 7,1 mln, a 80% z niech będzie chorować na chorobę zwyrodnieniową stawów.

Badania Instytutu Medycyny Wsi wykazały, że wśród mieszkańców wsi natężenie chorób układu ruchu jest o wiele wyższe niż wśród osób mieszkających w mieście. Problem ten dotyczy głównie kobiet i mężczyzn zajmujących się wyłącznie rolnictwem.

Naukowcy dowodzą, że w Stanach Zjednoczonych  choruje około 27 mln ludzi, natomiast na całym świecie około 135 mln ludzi – 80%, to osoby po 65 roku życia. Szacuje się, że w Europie ChZS dotyczy jednej piątej mieszkańców. Występuje u około 4% ludzi w przedziale wiekowym  18-24 lat, a w najstarszej grupie wiekowej sięga 85% osób. W krajach rozwijających się jest na trzecim miejscu wśród wskaźników obciążenia chorobą-mierzonym jako liczba lat życia skorygowanych z niepełnosprawnością. Częstość występowania choroby zwyrodnieniowej stawów jest większa u kobiet  powyżej 40 roku życia i mężczyzn powyżej 50 roku życia, natomiast u osób powyżej 80 roku życia sięga 44%. Istnieją również badania, które pokazują, że  choroba pojawia się u ludzi młodych, a nawet dzieci. Jest to spowodowane najczęściej urazami w okolicy stawu bądź wadami genetycznymi chrząstki.

Choroba zwyrodnieniowa może dotyczyć każdego stawu, jednak najczęściej proces chorobowy atakuje duże stawy: stawy kolanowe i biodrowe, w obrębie kręgosłupa, ale także drobne stawy rąk i stóp. ChZS uznana została za problem cywilizacyjny, gdyż jest najczęstszym schorzeniem stawów na świecie oraz jedną z najczęstszych chorób krajów rozwiniętych. Jest dysfunkcją przewlekłą, postępującą i, niestety, jak dotychczas nieuleczalną.

Czy rzeczywiście choroba zwyrodnieniowa stawów musi być nieuleczalną epidemią naszych czasów?

Portal internetowy, który powstał w ramach Ogólnopolskiej Kampanii Informacyjno-Edukacyjnej poświęconej profilaktyce, nowoczesnej diagnostyce, wielokierunkowemu i kompleksowemu leczeniu ChZS, będzie próbą analizy opartej na najnowszych doniesieniach naukowych, jak również rzetelną i wiarygodną odpowiedzią na tak postawione pytanie.

Warto w tym miejscu podkreślić, że lista rozmaitych chorób obejmujących kości, stawy i pozostałe tkanki miękkie (mięśnie, ścięgna, więzadła i in.), które wchodzą w skład narządu ruchu, jest ogromna. Poszczególne schorzenia różnią się zarówno przyczynami powstawania, jak również rodzajem oraz natężeniem towarzyszących im objawów. Wśród tych chorób można jednak wyodrębnić grupę, w której dolegliwości dotyczą w głównej mierze stawów, a dopiero w następnej kolejności obejmują stopniowo kolejne tkanki okołostawowe. Pomimo istotnych różnic, ta grupa chorób ma wiele cech wspólnych, takich jak bóle i obrzęki stawów, stopniowe ograniczanie ich ruchomości (czyli różny stopień ograniczenia zakresu ruchów w stawie), a także zazwyczaj postępujący, nieodwracalny i często nieuleczalny charakter.

Choroby objawiające się wymienionymi powyżej objawami, jak również zazwyczaj złym rokowaniem prowadzącym często do kalectwa, to grupa schorzeń, które mogą być mylnie oceniane i interpretowane przez samego pacjenta, jak również początkowo przez lekarza, który dla postawienia pełnego rozpoznania musi wykonać szereg badań diagnostycznych (badania laboratoryjne, diagnostyka obrazowa i in.). Taka sytuacja sprawia, że pacjent może nabrać niewłaściwego przekonania o ciężkości swojej choroby – z jednej strony może postrzegać ją jako niezwykle groźną, co sprawia, że niepotrzebnie popada w głęboką depresję, a z drugiej bywa odwrotnie, kiedy objawy i początkowe dolegliwości są bagatelizowane (na zasadzie „samo przejdzie”). Należy z naciskiem podkreślić, że obie postawy są niewłaściwe, ponieważ przeprowadzenie celowanej, specjalistycznej diagnostyki i, po postawieniu rozpoznania, natychmiastowe podjęcie właściwego leczenia, stanowi podstawę sukcesu terapeutycznego.

rycina_5rycina_6rycina_8rycina_7


Mini – Poradnik dla pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów

Choroba zwyrodnieniowa stawów – jak postępować, żeby złagodzić jej przebieg?
Czy choroba zwyrodnieniowa stawów musi być nieuleczalną epidemią naszych czasów?

To pytanie stawiają sobie nie tylko naukowcy i lekarze, którzy od wielu lat prowadzą badania nad etiologią powstania i rozwoju tej jednej z najpowszechniejszych chorób cywilizacyjnych, a także wprowadzają do leczenia coraz nowocześniejsze metody i środki terapeutyczne.

Odpowiedzi na tak postawione pytanie oczekują przede wszystkim chorzy, którzy cierpią i szukają najskuteczniejszych sposobów leczenia. Zadaniem PORTALU, który Państwo odwiedziliście, jest przybliżenie pacjentowi nowoczesnych, potwierdzonych naukowo, prowadzonych klinicznie sposobów terapii, a także uświadomienie jak ważne w kompleksowym leczeniu choroby jest właściwe zaangażowanie chorego i współpraca z lekarzem. Tylko takie postępowanie może prowadzić do zahamowania postępu choroby, zmniejszenia nasilenia (lub ustąpienie) uciążliwych dolegliwości, poprawy jakości życia i zapobiegnięcia zmianom prowadzącym do trwałego inwalidztwa! A więc – co chory cierpiący z powodu choroby zwyrodnieniowej stawów lub potencjalny pacjent wiedzieć powinien, aby skutecznie włączyć się w proces leczenia?

Czym jest choroba zwyrodnieniowa stawów (ChZS)?

ChZS jest powoli postępującym procesem degeneracyjnym, prowadzącym do stopniowego uszkodzenia powierzchni stawowych, a w dalszej kolejności pozostałych elementów stawu. Postępując przewlekle, przez wiele lat, powoduje stopniowe uszkodzenia powierzchni stawowych, prowadząc ostatecznie do znacznego upośledzenia budowy i funkcji zajętego stawu, z występowaniem dolegliwości bólowych i zmniejszeniem zakresu ruchomości. Efektem końcowym może być całkowite zniszczenie powierzchni stawowych prowadzące do inwalidztwa. W celu zrozumienia powstania i dalszego rozwoju ChZS należy dokonać podstawowego podziału schorzenia na postać pierwotną (tzw. idiopatyczną) i wtórną. W zależności od lokalizacji można wyróżnić chorobę zwyrodnieniową dotyczącą pojedynczego stawu lub postać uogólnioną obejmującą 3 lub więcej stawów.

ChZS w postaci pierwotnej, zarówno w lokalizacji miejscowej, jak i uogólnionej, może umiejscowić się praktycznie w każdym stawie układu mięśniowo-szkieletowego człowieka. Najczęściej obejmuje duże stawy, takie jak kolanowy i biodrowy, ale także stawy kręgosłupa, rąk i stóp, jak również staw ramienny, skokowy, krzyżowo-biodrowy lub skroniowo – żuchwowy.

Klasyfikując wtórną postać ChZS, należy wymienić takie czynniki etiologiczne, jak: urazy (ostre i przewlekłe), sumujące się mikrourazy (np. w sporcie lub pracy zawodowej itp.), choroby wrodzone i rozwojowe (choroby miejscowe np. dysplazja stawu biodrowego, złuszczenie nasady kostnej itp.), czynniki mechaniczne (np. nierówne długości kończyn dolnych, koślawość lub szpotawość stawów kolanowych, wady postawy itp.). Kolejnymi  czynnikami etiologicznymi prowadzącymi do rozwoju wtórnej postaci ChZS mogą być choroby ogólnoustrojowe (w tym choroby metaboliczne, endokrynologiczne, schorzenia związane z nadmiernym odkładaniem soli wapnia, dna moczanowa, reumatoidalne zapalenie stawów, neuroartropatie i in.), jak również miejscowe (jałowe martwice kości, zakażenia stawów, choroba Pageta, odmrożenia, choroba kesonowa i in.).

Warto w tym miejscu przypomnieć, że choroba zwyrodnieniowa stawów, chociaż występowała już w zamierzchłej przeszłości, a zniekształcenia stawów powstałe w następstwie choroby odnaleziono w szczątkach tkanek ludzi pierwotnych, wykopaliskach współczesnego neolitu czy starożytnych Egipcjan, to jednoznaczne i wiarygodne rozpoznanie schorzenia zostało w sposób naukowy opisane dopiero na początku XX wieku. W tym okresie ChZS postrzegano jako wynik naturalnego procesu starzenia się organizmu (w tym także stawów) i mechanicznego ścierania powierzchni stawowych. Tymczasem choroba, w pełnej postaci, może występować także u osób młodych, a nawet dzieci. Tak więc współczesne poglądy, oparte na wielokierunkowych badaniach naukowych, dotyczące rozwoju choroby i metod leczenia, uwzględniają wszystkie aspekty postępowania profilaktycznego, diagnostycznego i terapeutycznego. W ciągu ostatnich lat nastąpił znaczący postęp w badaniach nad zrozumieniem istoty powstania i rozwoju ChZS. Wynika on głównie z wprowadzenia do badań klinicznych nowoczesnych metod i urządzeń do diagnostyki obrazowej (jądrowy rezonans magnetyczny, mikroskopy elektroniczne i konfokalne i in.), najnowszych osiągnięć w zakresie genetyki i epigenetyki, jak również pojawienia się bardziej zaawansowanych studiów i metaanaliz naukowych oceniających uwarunkowania obiektywne (w tym środowiskowe) rozwoju choroby. Wyniki tych badań zmieniły w sposób istotny „spojrzenie” na samą chorobę zwyrodnieniową stawów i na ocenę skuteczności jej leczenia.

Do do wystąpienia ChZS mogą predysponować następujące czynniki:

  • wiek;
  • nadwaga i otyłość;
  • płeć żeńska;
  • niedobór estrogenów – estrogeny hamują proces degradacji chrząstki stawowej;
  • czynniki genetyczne;
  • powtarzane i sumujące się przeciążenia stawu – sportowcy, charakter pracy zawodowej, itp.;
  • osłabienie siły mięśni i właściwości więzadeł okołostawowych – narażenie stawu na mikrourazy;
  • nieprawidłowe odżywianie.

Poznanie i uświadomienie sobie znaczenia zaprezentowanych powyżej czynników jest istotne nie tylko dla lekarza, ale także dla samego pacjenta, którego współpraca z terapeutą i zaangażowanie w proces leczenia choroby zwyrodnieniowej stawów umożliwia i przyspiesza osiągnięcie końcowego sukcesu terapeutycznego.

Podstawowe objawy kliniczne ChZS:

  • bolesność – uciskowa, w trakcie ruchu lub samoistna;
  • ograniczenie ruchomości stawu;
  • trzeszczenia podczas ruchu stawów – odczuwane przez pacjenta lub słyszalne na zewnątrz (o różnym stopniu nasilenia bólu);
  • wysięki w stawie i obrzęki powodujące zmiany obrysu stawu (związane z różnego stopnia zapaleniem w obrębie struktur stawowych).

Cechą wspólną dla obrazu klinicznego każdej formy choroby zwyrodnieniowej stawów jest ból.

W początkowym okresie choroby występuje zazwyczaj podczas ruchu. Charakterystyczną cechą dla ChZS jest największe nasilenie dolegliwości bólowych podczas wykonywania pierwszych ruchów po okresie odpoczynku. Powszechnym stało się określenie tego objawu jako „bóle startowe”, które ulegają zmniejszeniu w trakcie kontynuacji ruchu. Ból prowadzi w konsekwencji do upośledzenia funkcji stawu i ograniczenia jego ruchomości.

Podstawą rozpoznania choroby zwyrodnieniowej stawów jest obecność objawów zgłaszanych przez pacjenta, potwierdzonych specjalistycznym badaniem klinicznym, takich jak ból, sztywność stawu i ograniczenie jego funkcji, w połączeniu z charakterystycznymi cechami widocznymi w diagnostycznych badaniach obrazowych.

Do postawienia rozpoznania najczęściej wystarczy badanie radiologiczne stawu, które ujawnia typowe zmiany zwyrodnieniowe w postaci zwężenia szpary stawowej, osteofitów, a także sklerotyzacji i torbieli w podchrzestnej warstwie kości. Na bardziej szczegółowe rozpoznanie pozwalają pozostałe metody obrazowania stawu, takie jak rezonans magnetyczny lub tomografia komputerowa.

Szacuje się, że w Polsce na chorobę zwyrodnieniową stawów cierpi około 2 miliony osób, choć niektóre dane mówią o 17 % społeczeństwa. Choroba zwyrodnieniowa stawów należy do grupy 10 chorób powodujących ciężkie kalectwo na świecie, jest też najczęstszą przyczyną orzekania o inwalidztwie. Uważa się, że choroba dotyczy 25-30% osób w wieku 45-64 lat, 60% starszych niż 65 lat i więcej niż 80% osób w wieku powyżej 75 lat. Objawy spowodowane przez te zmiany występują u około 18% kobiet i 10% mężczyzn. Spośród tych chorych, u około 80 % dochodzi do znacznego bólu i ograniczenia ruchomości stawów, a u 25% do kalectwa. Częstość występowania choroby zwyrodnieniowej stawów wzrasta z wiekiem.

Najnowsze przewidywania WHO (Światowej Organizacji Zdrowia) informują o wzroście częstości występowania ChZS o 40% w ciągu dwóch kolejnych dekad, co sprawi, że choroba stanie się czwartą, co do częstości, przyczyną niesprawności. Przedstawione dane epidemiologiczne pozwalają prognozować, że ta powszechna choroba cywilizacyjna stanie się nie tylko coraz poważniejszym problemem zdrowotnym i społecznym, ale także ekonomicznym. Należy podkreślić, że częstsze występowanie ChZS wiąże się przede wszystkim ze wzrostem średniej długości życia populacji (stały postęp medycyny), ale także zwiększającą się częstością występowania nadwagi i otyłości.

Leczenie choroby zwyrodnieniowej stawów jest procesem wieloetapowym i wielospecjalistycznym. Należy podkreślić, że prawidłowa funkcja każdego stawu zależy od obecności gładkiej, o niskim współczynniku tarcia powierzchni, jaką zapewnia chrząstka stawowa. Dopóki zachowane są prawidłowe warunki funkcjonowania stawu, chrząstka stawowa jest w stanie adaptować się do zwiększonych obciążeń, związanych z intensywnym trybem życia charakteryzującym, chociaż w różnym stopniu, wszystkie grupy wiekowe, zawodowe i społeczne.

Zaburzenia w prawidłowym funkcjonowaniu chrząstki stawowej są podstawowym czynnikiem prowadzącym do rozwoju pełnej postaci choroby zwyrodnieniowej stawów (ChZS), która stopniowo obejmuje, poza chrząstką, pozostałe struktury wewnątrzstawowe (podchrzęstną warstwę kości, więzadła, błonę maziową, torebkę stawową, a także mięśnie okołostawowe).

Uszkodzona tkanka chrzęstna, w odróżnieniu od innych tkanek, nie wytwarza blizny chrzęstnej. Ubytki pourazowe wypełnione zostają jedynie przez tkankę chrzęstnopodobną. Wyniki i wnioski wielu badań doświadczalnych w zakresie nauk podstawowych pozwoliły wyjaśnić istotę licznych procesów reparacyjnych uszkodzonej tkanki chrzęstnej na poziomie komórkowym, tkankowym i humoralnym. Na podstawie analizy tych badań można postawić wniosek, że samoistna regeneracja chrząstki stawowej nie jest w pełni możliwa. Narzuca się więc przekonanie, że w kompleksowej terapii uszkodzeń chrząstki stawowej, jak również w prewencji przed jej dalszą degradacją, należy wdrożyć postępowanie lecznicze mające na celu maksymalne przedłużenie okresu wydolności stawu.

Jak dotąd nie opracowano idealnego leczenia przyczynowego choroby zwyrodnieniowej stawów. W związku z powyższym, wykorzystując wielokierunkowe metody i środki możliwe do zastosowania w kompleksowej terapii choroby, należy dążyć do zmniejszenia dolegliwości bólowych, zachowania lub poprawy funkcji chorego stawu, a w konsekwencji ograniczenia niepełnosprawności. Istotne jest również zminimalizowanie lub, jeżeli to możliwe, usunięcie czynników ryzyka powstania choroby. Przy wyborze sposobu leczenia należy uwzględnić także schorzenia współwystępujące u chorego, co dodatkowo uzasadnia potrzebę indywidualizowania postępowania terapeutycznego.

Leczenie choroby zwyrodnieniowej stawów można podzielić na ortopedyczne (w tym operacyjne i zachowawcze), niefarmakologiczne i farmakologiczne.

Leczenie niefarmakologiczne stanowi podstawę terapii choroby zwyrodnieniowej stawów obejmując:

  • edukację chorego i jego najbliższego otoczenia (rodziny, opiekunów)
  • profesjonalne doradztwo zawodowe (systematyczny kontakt z pracownikami socjalnymi, udział w programach samopomocy)
  • stałe dążenie do eliminacji lub modyfikacji czynników wyzwalających, a w późniejszym okresie nasilających proces zwyrodnieniowy (korekcja wad postawy, odciążenia chorego stawu – laski, kule, wkładki ortopedyczne, stabilizatory itp.)
  • redukcja masy ciała u osób z nadwagą lub otyłością
  • odpowiednia dieta (tzw. „leczenie żywieniowe”)
  • rehabilitacja i fizykoterapia, kinezyterapia, masaż leczniczy, balneoterapia, ćwiczenia wzmacniające siłę mięśniową, terapia zajęciowa itp.)
  • leczenie sanatoryjne
    psychoterapia.

Leczenie farmakologiczne (farmakoterapia), którego podstawowym celem jest poprawa jakości życia poprzez zmniejszenie dolegliwości bólowych stanowi uzupełnienie leczenia niefarmakologicznego i obejmuje:

  • niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) lub paracetamol – doustne leki w leczeniu umiarkowanego bólu stawów (długotrwałe stosowanie obarczone jest wieloma niepożądanymi objawami ubocznymi – głównie ze strony przewodu pokarmowego, a także nerek, wątroby i układu sercowo-naczyniowego)
  • opioidowe leki przeciwbólowe – w przypadkach szczególnych (leki iniekcyjne, doustne lub transdermalne)
  • wolnodziałające leki chondroprotekcyjne (tzw. SYSADOA) – zawierające przede wszystkim siarczan glukozaminy i chondroityny, ale także kwas hialuronowy, kolagen, ekstrakty z awokado i soi
  • glikokortykosteroidy – do iniekcji wewnątrzstawowych
  • wiskosuplementacja – iniekcje dostawowe preparatów zawierających głównie różne postaci kwasu hialuronowego
  • farmakoterapia wspomagająca – leki miorelaksacyjne, przeciwdepresyjne i in.

Celem niniejszego opracowania jest podkreślenie najnowszych doniesień i wyników badań naukowych związanych z wykorzystaniem w profilaktyce i leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawów doustnych preparatów chondroprotekcyjnych, których podstawowymi składnikami są pochodne chondroityny i glukozaminy – stosowane zarówno pojedynczo, jak również w terapii łączonej. Już w latach 80-tych i 90- tych ubiegłego wieku wykonano wiele badań naukowych, których wyniki, w sposób bardziej lub mniej przekonywujący (statystycznie istotny), potwierdzały skuteczność preparatów doustnych zawierających glukozaminę i chondroitynę w leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawów.

W podsumowaniu należy stwierdzić, że zakończone i opublikowane polskie programy badawczo-obserwacyjne, a także przeprowadzona szczegółowa analiza odnośnie do skuteczności terapeutycznej doustnych preparatów zawierających dwie podstawowe substancje o działaniu chondroprotekcyjnym wykorzystywane w leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawów, tj. siarczan glukozaminy i siarczan chondroityny, posiadają nie tylko wartość naukową, ale również stanowią przeglądową ocenę stosowania tych preparatów przez polskich ortopedów i reumatologów w ich praktyce klinicznej.

Na podstawie zebranych szczegółowych danych, które zostały opublikowane w postaci ogólnodostępnych raportów końcowych, każdy specjalista zajmujący się kompleksowym leczeniem choroby zwyrodnieniowej stawów będzie miał możliwość pogłębienia, porównania lub zweryfikowania swojej wiedzy w tym zakresie.

Z uwagi na dostępność wyników ww badań w internecie, każdy pacjent może się z nimi zapoznać i w ramach powszechnego tzw. „samoleczenia”, skorzystać z zawartych tam zaleceń i sposobów postępowania. Zaprezentowane rezultaty najnowszych badań pozwalają sformułować tezę, że skojarzona terapia glukozaminą i chondroityną stanowi wartościową opcję terapeutyczną dla pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów.

Podsumowanie i zalecenia dla pacjenta:

  • zalecane jest wczesne rozpoczęcie leczenia (natychmiast po rozpoznaniu przez lekarza ChZS) i długotrwałe kontynuowanie terapii w celu zahamowania rozwoju choroby;
  • zmiana trybu życia – z wykluczeniem wymienionych czynników ryzyka (bezwzględne stosowanie się do zaleceń lekarza);
  • jeżeli lekarz zaleci stosowanie preparatów chondroprotekcyjnych – należy przyjmować je zgodnie z zaleceniami, przez długi okres.

Preparaty zawierające glukozaminę i chondroitynę mogą przynieść następujące korzyści dla pacjenta:

  • zmniejszenie dolegliwości bólowych;
  • poprawa jakości życia poprzez zwiększenie ruchomości w stawach umożliwiających wykonywanie codziennych czynności;
  • możliwość wydłużenie okresu do leczenia operacyjnego (jeżeli okaże się konieczne).

 

I artykuł pt: „ZWYRODNIENIE STAWU RAMIENNEGO (RAMIENNO – ŁOPATKOWEGO)”.
Tekst zapożyczony ze strony Fizjoplaner.pl – zamieszczony w dn. 19 grudnia 2016 r.

Zachęcamy do lektury

tastopdf

Zwyrodnienie stawu ramiennego

II artykuł pt: „Choroba zwyrodnieniowa stawów rąk – objawy, leczenie”.
Tekst zapożyczony ze strony: interion, specjalista Tipy.pl – zamieszczony w dn. 12 stycznia 2017 r.

 ChZS rąk-objawy, leczenie.

ChZS rąk-objawy, leczenie.

III artykuł pt: „Łokieć: VII. Sztywność łokcia i choroba zwyrodnieniowa łokcia.”
Tekst zapożyczony ze strony:  www.sport-klinika.pl– zamieszczony w dn. 17 stycznia 2017 r.

Sztywność łokcia i choroba zwyrodnieniowa łokcia

Sztywność łokcia i choroba zwyrodnieniowa łokcia

IV artykuł pt: „Diagnostyka choroby zwyrodnieniowej.”
Źródło własne -Piotr Przychodzki, Piśmiennictwo:  1. T Mika „Fizykoterapia” 2005 , 2. G. Straburzyński „Fizjoterapia” PZWL 2005 , 3. Traumatologia Narządu Ruchu PZWL , A. Dziak i D. Tylman 2013 – zamieszczony 30 stycznia 2017 r.

Diagnostyka choroby zwyrodnieniowej.

Diagnostyka choroby zwyrodnieniowej.

V artykuł pt: Ćwiczenia w wodzie dla osób z chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego lub biodrowego.
Artykuł zaczerpnięty ze strony : www.cochrane.org/pl – zamieszczony 23 lutego 2017 r.

tastopdf

Ćwiczenia

VI artykuł pt: Ćwicz barki – unikniesz bolesnego zapalenia stawu barkowego, Autor: Katarzyna Szroeder-Dowjat
Artykuł zaczerpnięty ze strony: www.poradnikzdrowie.pl– zamieszczony 16 marca 2017 r.

Ćwicz barki

Ćwicz barki

VII artykuł pt: Brokuły chronią chrząstkę stawową
Artykuł zaczerpnięty ze strony: www.laboratoria.net/aktualnosci/19169.html– zamieszczony 06 kwietnia 2017 r.

brokuły

 

VIII artykuł pt: Rola fizjoterapii w chorobie zwyrodnieniowej stawów biodrowych
Artykuł zaczerpnięty ze strony: www.angelini.pl– zamieszczony 23 czerwca 2017 r.

tastopdf

Rola fizjoterapii

XI artykuł pt: ZWYRODNIENIA STAWÓW: sposoby na ból stawów
Artykuł zaczerpnięty ze strony: www.poradnikzdrowie.pl– zamieszczony 30 stycznia 2018 r.

Sposoby na bol